Jaargang 5 week 37
| 22 april 2010 | tekst: Annet Nellen en Els Sytsma | fotografie: ZOA | Artikel 33 | 37 |
De regenperiode is deze maand begonnen, hoewel de hoeveelheid regen tot nu toe gelukkig meevalt. Nog steeds verblijven duizenden mensen in tentenkampen. Wat zijn dat voor mensen en hoe (over)leven ze nu? Annet Nellen, een verpleegkundige die eind januari naar Haïti werd uitgezonden, kwam tijdens een bezoek aan één van de tentenkampen in contact met de twintigjarige Johanna, trotse moeder van een pasgeboren baby.
ZOA-Vluchtelingenzorg startte na de verwoestende aardbeving op 12 januari in Haïti met hulpverlening. Hiervoor werkt ZOA samen met partnerorganisatie Woord en Daad. ZOA heeft veel ervaring in noodhulp en wederopbouw na rampen en conflicten en blijft tot de zelfredzaamheid van een gebied is hersteld. De organisatie is met name actief in Azië en Afrika. In de rubriek Verbeter de wereld doet ZOA de komende maanden verslag van de wederopbouw in Haïti.
Annet: “Ik bezocht Johanna in maart voor het eerst omdat ik hoorde dat ze geen borstvoeding had voor haar baby en om melkpoeder had gevraagd. Melkpoeder is echter uit den boze in deze situatie: er is weinig schoon drinkwater, de mensen kunnen vaak niet lezen en weten de verhoudingen melk/water niet. Zo kan de baby diarree krijgen en uitdrogen. Ook zijn de hygiënische omstandigheden – over het algemeen al slecht in Haïti – in een kamp als dit nog slechter.
Als ik haar kleine tentje van doeken en plastic zie, moet ik toch even slikken. Wat voor toekomst hebben deze jonge vrouw en haar zoontje? Ze vertelt me een klein stukje van haar verhaal. Ze is zwanger geworden uit een relatie die geen stand hield. Johanna woonde in een klein stenen huisje en werkte als hulponderwijzeres op een schooltje. De zwangerschap verliep moeizaam en ze werd ontslagen. Daar zat ze: zwanger, zonder man en inkomen. Begin januari beviel ze van een prachtig, gezond jongetje op wie ze meteen dol was. Hij kreeg de namen Clerger Louverture. Maar het leven was zwaar omdat ze nauwelijks kon rondkomen.
Toen kwam de aardbeving.
Johanna was na de aardbeving zó gestrest dat ze geen borstvoeding meer had, daarom stapte ze over op poedermelk voor de baby. Het was eigenlijk te duur. Van het geld voor één blikje poedermelk kan ze zelf dagen eten.
Ik onderzoek haar in de tent. Lichamelijk is er niet veel aan de hand, al is ze wat ondervoed. Ik onderzoek ook de baby, die er gelukkig gezond uitziet. Hier in het kamp kan ik hen niets geven, dat zou scheve verhoudingen opleveren met de rest van de kampbewoners. Daarom vraag ik haar om de volgende dag naar het kantoor te komen. Daar geef ik haar melkpoeder en leg uit hoe ze de melk moet klaarmaken, hoe ze de fles en de speen moet schoonhouden, en hoe ze kan zorgen voor schoon water. Ze krijgt ook zeep, tandpasta, vitamines en wat te eten. Het lijkt misschien een druppel op de gloeiende plaat, maar is het dat eigenlijk wel?"
"Johanna blijkt een zeer zelfstandige jonge vrouw, die weet wat ze wil. Toen ik haar in de loop van maart en april beter leerde kennen, vertelde ze dat ze naast haar werk op school ook psychologie studeerde. Door het verlies van haar baan moest ze ook haar studie opgeven, waardoor ze zich nu erg verveelt. Toen ik haar tent binnenkwam, was ze net een studieboek over psychologie aan het lezen, maar zonder inkomen zal ze haar studie niet kunnen vervolgen.
Werk vinden in Haïti is op dit moment erg moeilijk. Door de lage suikerrietprijzen op de wereldmarkt is daarin niet veel werk meer te vinden. Bovendien komen veel mensen die eerst in het suikerriet werkten nu naar de stad om werk te zoeken. Er zijn grote groepen mensen aan het werk om de stad schoon te houden in cash for work-programma’s. Dat verdient ongeveer $ 4.50 per dag. Maar er zijn zo veel mensen op zoek naar werk, dat het erg lastig is om in zo’n team te komen. Johanna is het nog niet gelukt.
Baby Clerger Louverture ligt tijdens mijn laatste bezoek lekker op een stukje schuimplastic op een met laken bedekte plank. Hij ziet er goed uit. In de fles die naast hem staat, zit iets wat verdacht veel op chocolademelk lijkt. En inderdaad; in water oplosbare chocolademelkpoeder is goedkoper dan babymelkpoeder. Johanna ziet het probleem niet, het is toch allebei melkpoeder? Als je zelf voldoende geld hebt, kun je je nauwelijks voorstellen welke keuzes deze moeder moet maken. Natuurlijk wil ze het beste voor haar baby, maar geld heeft ze nauwelijks. Ik heb haar wat geld gegeven, en daar gaat ze meteen babymelkpoeder voor kopen.
De moeder van Johanna woont vlak bij het kamp. Het huis bestaat uit één kamer, het bed staat achter een gordijn. Dit huis is bijna niet beschadigd en is, op een paar scheurtjes na, verder goedgekeurd. Toch heeft ook zij een tent in het kamp, want zij en haar man zijn te bang om in een huis te slapen. Overdag wordt wel gekookt en gewassen. Zij zijn alleen erg bang om in hun slaap door een aardbeving overvallen te worden. Van dit gezin (er is ook nog een stiefbroertje) is de moeder de enige die werkt, als hulp in een weeshuis.
Mijn collega en ik willen Johanna in staat te stellen een winkeltje op te zetten. Met het startkapitaal dat ze krijgt, kan ze hopelijk genoeg verdienen om voor zichzelf en Clerger Louverture te zorgen. Haïtiaanse vrouwen zijn erg goed in handelen en verdienen vaak meer dan mannen. Het zal voor Johanna niet meevallen om elke dag geld voor haar bestaan bij elkaar te schrapen, maar het is wel een manier om haar zelfstandigheid terug te krijgen en, hopelijk, trots te zijn op wat ze bereikt in het leven. Natuurlijk hopen we ook dat ze op deze manier iets kan sparen om haar studie voort te zetten en later een goede baan te krijgen. Want slimme, sterke vrouwen met een goede opleiding kan dit land zo goed gebruiken.
Tot zover het verslag van Annet over Johanna en en haar baby Clerger Louverture. Een aantal punten die in haar verhaal naar voren komen, zijn exemplarisch voor de situatie van veel Haïtianen. De angst om in stenen gebouwen te verblijven, is daar één van. Zoals Johanna’s moeder de voorkeur geeft aan een tent boven haar eigen huis, zo wonen nog veel mensen in tenten. Die angst zal met de tijd slijten, vertelt John Buijs, noodhulpcoördinator bij ZOA. Hij was ook betrokken bij hulpverlening na andere grote aardbevingen, onder andere in Iran (2003) en Pakistan (2005). “Je ziet na een half jaar dat mensen toch langzamerhand weer in hun huizen gaan wonen.”
Jos Joose, die zich in Haïti bezighoudt met constructie, water en sanitatie, verwijst zulke angstige gezinnen door naar het medisch opvangteam om hen te helpen de stap over de drempel weer te zetten. De naschokken, die nog enkele weken bleven komen, maakten die angst er natuurlijk niet minder op. Een aardbeving is zo verraderlijk; anders dan een storm, vuur of menselijk geweld komt een beving onaangekondigd en kun je je er nauwelijks tegen beschermen.
Het regenseizoen is inmiddels aangebroken. Er is door alle organisaties hard gewerkt om in elk geval iedereen van tentzeilen te voorzien. Maar toch. Regen op het tentzeil, waaronder een familie als een triest hoopje mensen bij elkaar zit, het is een akelig gezicht. Positief is wel dat de opvang van dit regenwater deels de schaarste aan drinkwater oplost. Het dubbele is dat het overgrote deel van de Haïtianen smachtend uitkeek naar de eerste regens. Voor de landbouw en de vele groentetuintjes maakt voldoende regen een wereld van verschil. In de overvolle kerken wordt zowel gebeden voor de families in tenten, die zich tegen de regen moeten weren, als voor de families die de regen zo hard nodig hebben.
Inmiddels heeft ZOA haar doelgroepen redelijk in kaart gebracht met de hulp van studenten die huis-aan-huisenquêtes hebben afgenomen. Gezinssamenstelling, de schade aan het huis en andere noden zijn nu bekend. Hulp aan velen, zonder de individuele personen uit het oog te verliezen, dat is de uitdaging waar we nu voor staan. De volgende keer meer daarover.
Volg de weblogs van de uitgezonden hulpverleners via www.samenvoorhaiti.nl
