Voor professionals in de financiële wereld is het jezelf zichtbaar maken een uitdaging. Het Amerikaanse Chartered Financial Analyst Instituut (CFA) biedt als enige ter wereld de mogelijkheid om je te onderscheiden. Met een driedelig, internationaal erkend examen waarin alle facetten van investeren en beleggen worden getoetst. Minder dan de helft van de deelnemers slaagt voor het eerste deelexamen. Waarom is het zo’n big deal?

Afgelopen 6 december vond een CFA toetsingsmoment in Nederland plaats. Honderden tafels stonden opgesteld in een grote zaal van de RAI. Ruim een uur van te voren verzamelden de kandidaten zich voor het examen. Volgens protocol werden alle regels uitgebreid voorgelezen. De rest van deze dag wisten de deelnemers wat hen te doen stond: een toets maken waar zij ruim een half jaar voor gestudeerd hebben. Opgedeeld in twee sessies van drie uur, met een korte pauze tussendoor, werden de deelnemers getest op hun kennis en theorie op het gebied van beleggen en investeren.

Intens
Boudewijn Brouwer, werkzaam bij de ABN Amro, heeft de eerste twee deelexamens gehaald. Momenteel bereidt hij zich voor op het derde deelexamen wat in juni 2015 plaatsvindt. “De weken voor het examen ben ik dag en nacht aan het studeren. Als je geen discipline hebt, kun je het wel schudden.” Eenmaal op het examen is falen geen optie. Boudewijn vertelt dat je gewoon pech hebt als je een potlood vergeten bent. In dit geval moet je tot het volgende toetsingsmoment wachten.

Het eerste deelexamen wordt in juni en december afgenomen. Het tweede en derde deelexamen slechts één keer per jaar in juni. De geslaagde Jelmer Kattevilder omschrijft zijn herinneringen aan het examen als heel intens. Sinds hij geslaagd is, woont en werkt hij in Hongkong als vermogensbeheerder. Volgens hem is het onvermijdelijk dat je je sociale leven voor een paar jaar opzij zet. Jelmer heeft in overleg met zijn toenmalige manager besloten om het examen te maken. “Ik ben vanaf 2010 vier dagen per week gaan werken en ben daarnaast gaan studeren voor het examen. Dit was ook echt noodzakelijk om te kunnen slagen.”

Wat is de reden om specifiek dit examen te maken? Zowel Jelmer als Boudewijn beamen dat het wereldwijd dé standaard is. “In de financiële wereld bestaan een hele hoop certificaten. Maar CFA wordt in de gehele private banking sector herkend én erkend”, vertelt Jelmer. Een serieuze tegenhanger van het CFA-examen bestaat er niet aldus de organisatie zelf.

In het buitenland werken, zoals Jelmer in Hongkong, is vaak een motivatie om deel te nemen aan het CFA-examen. Daarnaast toont het behalen van alle drie de deelexamens ook een bepaald niveau van kennis en discipline aan.
Voor sommige functies in de financiële wereld is het behalen van het certificaat zelfs verplicht. Bijvoorbeeld als je portefeuillemanager wordt van een grote vermogensbeheerder. Hoe meer je beheert, hoe meer verantwoordelijkheid en risico er in jouw handen liggen. “Als je daarin een bepaald niveau wil bereiken en dus een grotere zak geld wil beheren, is zo’n CFA-certificaat vaak een eis”, zegt Boudewijn.

Beoordeling
Naast de intensieve voorbereiding maakt het circus eromheen misschien nog wel de meeste indruk, vertelt Jelmer. “De manier waarop ze je laten voelen tijdens het maken van die toets. En de geheimzinnigheid achteraf over de slagingspercentages, dat past wel bij het instituut.” Boudewijn bevestigt dit mysterieuze karakter. De druk op je prestatie loopt voor de toets hoog op. “Daar moet je wel tegen kunnen”, aldus Boudewijn.

Nadat de toets is gemaakt, wordt bekeken hoe jouw resultaat zich verhoudt tot dat van andere deelnemers. Deze statistische manier van beoordelen wordt de Angoff-methode genoemd. Hierbij wordt beoordeeld in hoeverre een kandidaat met minimale kennis iedere vraag correct zou kunnen maken. Deze methode wordt sinds 1996 gebruikt door het CFA. De in 2012 geslaagde Jelmer vertelt dat na de toets slechts medegedeeld wordt of je geslaagd bent. “Je hoort niet hoe je het gemaakt hebt. Jouw resultaat valt binnen een bepaald percentiel. Als je niet bij de best gemaakte toetsen zit, haal je het niet.” Het uitblijven van een exact cijfer is vanwege het feit dat ‘alle geslaagden gelijk zijn’. Zo wordt volgens het instituut bijvoorbeeld ook geen nadruk gelegd op de hoeveelheid pogingen die een kandidaat heeft ondernomen om de verschillende niveaus te halen.  

Ethiek
Indien je alle drie de toetsen haalt, word je als het ware lid van een vereniging en betaal je een jaarlijkse bijdrage aan het CFA-instituut. Maar wat hier ook bij hoort, zo vertelt Jelmer, is een ethische verklaring. Als CFA-geslaagde moet je deze afleggen om aan te tonen dat je als financieel professional met integriteit, bekwaamheid en respect zal handelen. Dit lijken logische eisen voor een persoon die grote hoeveelheden geld beheert en namens iemand anders daarmee investeert of dit belegt. Maar sinds de financiële crisis in 2007 is ethiek een vaak betwijfelde kwestie. Jelmer vertelt dat het in de wereld waarin hij zich begeeft “zeker niet altijd zuivere koffie is geweest”. Maar hoe leer je iemand ethiek? En vooral: hoe toets je dat vervolgens?

Het CFA-Nederland erkent dat ethiek een grijs gebied is. Volgens Jelmer wordt ethiek getoetst in de vorm van casussen. Een vraag die bijvoorbeeld op het examen gesteld kan worden is: “Stel een klant nodigt je als dank uit om mee te gaan in zijn privéjet. Dat gebeurde voorheen nogal vaak. De goede reactie hierop zou zijn om dit te weigeren of het uit je eigen zak te betalen”, verklaart Jelmer.

De waarde die het instituut aan ethiek hecht is groot. Volgens CFA-Nederland is er “een gemene deler nodig om het vertrouwen in de financiële wereld te herstellen”. Het instituut beweert hiermee een transparante houding in te nemen. Deze duidelijke richtlijn ten opzichte van ethiek staat in contrast met bijvoorbeeld het mysterie rondom de beoordeling. Het lijkt in ieder geval voorlopig niemand te weerhouden om deel te nemen aan de examens. Wereldwijd meldden zich per examen zo’n 150.000 kandidaten aan. Er zijn in totaal 120.000 mensen geslaagd voor alle drie de niveaus van het examen.